OOP (Object Oriented Programming) Nedir? Visual Basic için anlamı nedir?

[aLayıNaiSyaN]

NESNE TABANLI PROGRAMLAMA

Nesne tabanlı programlama (object-oriented programming-OOP), program geliştirmek için kullanılan bir teknolojidir. OOP terimi değişik anlamlar taşımakla birlikte sağladığı standartlarla bileşen (component) programlamasını kolaylaştırmaktadır. Visual Basic özünde nesne-temelli bir programlama dilidir. Çok sayıda nesne hazır olarak Visual Basic içinde bulunur programcılar bu nesneleri kullanarak program yazarlar.
Nesne (Object)
Bir sınıftan türetilmiş program parçalarıdır.

Nesneye Yönelik Programlama (OOP)
Uygulamaları nesneler kullanarak yani bir çok nesnenin bir araya gelmesi ile oluşturmak demektir. Yani kullandığınız yordamları direk uygulama koduna yazmayıp, sınıflar içine yazıyor ve bu sınıflardan türettiğiniz nesneler üzerinden çağırıyorsanız Nesneye Yönelik Programlama yapıyorsunuz demektir. OOP (Object-Oriented Programming) üç prensibe sahiptir. Encapsulation, Inheritance ve Polymorphism.
Encapsulation: Nesne hakkındaki bilgiler ve işlemler anlamına gelir. Metot ve özellik olarak adlandırdığımız bu işlemler bir nesnenin niteliklerini ve işlemlerini ortaya koyar. Örneğin bir arabanın rengi, büyüklüğü gibi özellikleri.
Inheritance: Bir nesnenin başka bir nesne üzerine (bir üst nesneden etkilenerek) kurulmasıdır. Örneğin bir arabanın parçalardan oluşması ve parçanın da arabanın tam nesnesinden etkilenmesi gibi.

Polymorphism: Belli bir işlemin (metodun) birçok nesne tarafından kullanılmasıdır.

OOP Terimleri

Sınıflar
OOP türü yazdığımız programlarda sadece nesneler vardır. Bu nesneler, mesaj alışverişi yaparak, birbirleriyle haberleşirler.
Nesneler OOP de sınıf olarak ifade edilen şablonlardan yaratılır. Her sınıf içinde, o sınıftan üretilecek nesnelerin özelikleri, davranışları tespit edilir. Örneğin Araba isminde bir sınıf yaratabiliriz. Bu sınıftan üretilecek nesnelerin ortak yani, bir motor, 4 teker, direksiyon gibi parçalar olacaktır.
Sınıflar, nesne üretme yanında başka bir özelliğe daha sahiptir. Sınıflar arasında akraba ve is ilişkileri kurmak mümkündür. Sınıflar hakkında daha geniş bilgiyi, bu bölümün ilerleyen satırlarında bulacaksınız.

Nesneler
OOP de nesneler sınıflardan üretilir. Nesneler, sınıfların aksine canlıdır ve kimlikleri vardır. Aynı sınıftan üretilmiş iki nesnenin sahip olduğu değişkenler değişik değerlere sahiptir. Örneğin araba sınıfından üretilen Mercedes ve BMW marka iki arabanın plaka numaraları değişiktir. Burada adı geçen plaka numarası, sınıf içinde yer alan bir özelliktir. Sınıftan üretilen her nesne bu özelliği alır. Nesneler üretilirken, nesne özellikleri, sahip oldukları yapıya göre, değişik olacaktır. Araba örneğinde olduğu gibi, Mercedes ve BMW nesneleri değişik plaka numaralarına sahiptir.
Yazılan OOP programlarda sadece nesneler ve aralarındaki interaksiyon söz konusudur.

Metodlar

Metodlar bir nesnenin dis dünyaya açılan kapılarıdır. Bir nesnenin içinde ne oldugu, nesnenin nasıl çalıştığı dışarıdan görünmez. Nesnenin sahip oldugu bir iç dünyası vardir. Eger nesne île interaksiyon a girmek istiyorsak, dışa açılan kapılarından (metodlardan) birini kullanmamız gerekir. Nesnelere, sınıf içinde tanımlanmış ve her nesnenin sahip oldugu metotlar aracılığıyla mesaj gönderebiliriz. Eger bir nesneden bir şey yapmasını bekliyorsak, metodunu kullanarak, ona bir mesaj göndeririz. Nesne bu mesajı alarak, gerekli işlemi yapar.
Metodlar nesnelerin dis dünyaya karşı davranışlarını tanımlar. Metotları, diğer programlama dillerinde kullanılan fonksiyonlar olarak düşünebiliriz. Nesneler ile sadece bu metotları kullanarak, interaksiyona girebiliriz.

Konstruktör

Nesnelerin sınıflardan yapıldığını daha önce öğrendik. Nesneler üretilirken, sahip olduklari değişkenlerin değişik değerlerde olması gerekir. Araba örneğinde oldugu gibi, Mercedes ve BMW marka iki nesnenin değişik plaka numaralarına sahip olmaları gerekir. Bu demek oluyor ki, nesneler üretilirken, onlara değişik kimlikler verecek bir mekanizmaya ihtiyacımız var.

Bu görevi sınıf içinde konstruktörler üstlenir. Nesneler konstruktörler aracılığıyla üretilir. Konstruktör bir nesne üretmeden önce, nesne için gerekli değişken değerleri belirlenir ve bu değerler parametre olarak konstruktöre gönderilir. Konstruktör bu değerleri kullanarak, nesneyi üretir. Her sınıf içinde, nesne üretmek için bir konstruktör vardir.

Destruktör

Her sınıf içinde konstruktör yanında bir de destruktör bulunur. Destruktör ün görevi hayatı sona ermiş bir nesneyi sistem üzerinden uzaklaştırmaktır. Program bitiminde üretilen bütün nesneler destruktör aracılığıyla yok edilir.

Miras

OOP nin en büyük özelliklerinden birisi, sınıflar arasından miras bırakma tekniğiyle, yazılan kodun, defalarca başka bölümlerde kullanılabilmesidir.
Nesneler sınıflardan üretilir. Taşıt isminde bir sınıfımız oldugunu düşünün. Bu sınıftan motorlu taşıtlar ve motorsuz taşıtlar isminde iki alt sınıf üretmemiz mümkündür. Bu üretilen iki alt sınıf, taşıt isimli sınıfta olan tüm nesne metot ve değişkenleri miras olarak alırlar. Alt sınıflardan bir gram kod eklemeden, nesneler üretebiliriz Alt sınıflarda gerekli değişiklikleri yaparak, bu sınıfın nesnelerini özelleştirebiliriz. Örneğin motorlu taşıt sınıfına, beygirgücü isminde bir değişken ekleyebiliriz. Bu alt sınıftan üretilecek bir nesne, taşıt isimli sınıfta olan tüm metot ve değişkenleri miras olarak aldığı gibi, ayrıca beygirgücü isminde yeni bir değişkene daha sahip olacaktir