10 kitabıyla Orhan Pamuk

[Yayamaz Kayimca]

Yedi romanı, bir senaryosu, bir deneme ve bir de anı kitabıyla Orhan Pamuk... Pek çok önemli ödül kazanan, dünyanın önemli dergilerine kapak olan, Batı ülkelerinin gözde yazarları arasına giren Orhan Pamuk'un romancılığını bir kez daha gözden geçirdik. Bir senaryo, bir deneme ve bir hatıra kitabı dahil olmak üzere işte size on kitapta Orhan Pamuk. "Kendi hikayesini bir ötekinin hikayesi kılan, başkasının hikayelerini kendi hikayesi gibi yazabilen" bir romancının 30 yıllık serüvenin kısa bir özeti. Bu özeti yaparken en çok Engin Kılıç'ın hazırladığı, İletişim Yayınları'nın yayımladığı, 'Orhan Pamuk'u Anlamak' adlı kitaptan yararlandığımızı da buraya not düşelim... Cevdet Bey ve Oğulları (1982) Orhan Pamuk'un yayımlatmak için üç yıl beklediği ilk romanı. Cevdet Bey'in ve oğullarının, Osmanlı İmparatorluğu'nun son yıllarından 1970'e kadar gelen 'üç kuşaklık' hikayesini anlatır bu roman. Bir yandan ayakta kalmaya çalışan ailenin ve erkeklerinin bir yandan da yıkılan Osmanlı'nın, genç Cumhuriyet'in, kaybedenlerin ve kazananların da romanıdır. Orhan Pamuk'un klasik roman anlatımı içinde kaldığı bu kitabı, bir çağ romanı olarak da nitelenir. Türkiye'de toplumcu gerçekçi roman anlayışının egemen olduğu bir dönemde Orhan Pamuk, her ne kadar 'eleştirel gerçekçi' özellikler taşısa da bir burjuva ailenin hikayesini anlatarak uzun süredir görülmedik bir çıkış yapmıştı. Orhan Pamuk'un sonraki kitaplarında da gideceği, çocukluğunun geçtiği Nişantaşı'nı mekan edinen bu roman, 1979 yılında yayımlanmamış roman dalında Milliyet Ödülü'nü kazandı. Ancak verilen sözün tutulup yayımlanması 1982'yi buldu. Edebiyat dünyasının ilgisini ise 1983'te Orhan Kemal Roman Ödülü'nü kazanınca çekti. Fethi Naci şöyle yazmıştı: "Türkiye'de Roman ve Toplumsal Değişme'yi yazdığım yıllarda yayımlansaydı Cevdet Bey ve Oğulları'nı en beğendiğim yirmi Türk romanı arasına alırdım." Sessiz Ev (1983) Cevdet Bey ve Oğulları'nın yayımlanması uzun sürmüştü ama Orhan Pamuk boş durmamıştı. Orhan Kemal Ödülü'nü almasından beş ay sonra ikinci romanı Sessiz Ev çıktı. Yine bir ailenin hikayesi ülke sorunlarına paralel biçimde aktarılıyordu ama bu kez daha şenlikli bir roman yazmıştı Pamuk. Yine otobiyografik özellikleri vardı tabii; bu kez yazarın gençliğinde yazlarını geçirdiği Tuzla, Bayramoğlu, Gebze çevresinde geçiyordu roman. Kahramanları üniversite ve lise çağındaki gençler olan roman bir yandan kuşak çatışması meselesine değinir ama özellikle Orhan Pamuk'un gözde izleği olan 'Doğu-Batı' meselesine odaklanır. İlk roman kadar çok ses getirmese de Sesiz Ev, Pamuk'un yabancı bir dile çevrilen ilk kitabı oldu. Fransa'da basıldı ve 1991'de Prix de la Découverte Européene Ödülü'nü aldı. Biri tarihçi, biri devrimci, biri de zengin olmayı aklına koymuş olan üç torun babaannelerini ziyaret ederek, dedelerinin tam yetmiş yıl önce sürgün edildiğinde yaptırdığı evde bir hafta boyunca kalırlar. Babaannenin anıları yavaş yavaş aralanırken dedenin Doğu'yla Batı arasındaki uçurumu kapatacağını sandığı ansiklopediyi yazışı hatırlanır. Beyaz Kale (1985) Venedikli bir köle ile bir Osmanlı alimi arasındaki 17. yüzyıl İstanbulu'nda geçen gerilimi ve dostluğu anlatan Beyaz Kale Orhan Pamuk'un izleklerinin belirginleştiği bir roman olduğu kadar, ona ilk uluslararası ününü de kazandırdı. Engin Kılıç'a göre Orhan Pamuk'un bu romandaki önemli buluşu edebiyatın bilinen 'ikizler' izleğini Türkiyenin ezeli Doğu-Batı ikilemi üzerine oturtmasıdır. 1990'dan sonra pek çok dile çevrilen kitap aslında 90'larda etkisini iyice hissettirecek 'post modern' yönelimlerin de ilk örneklerinden biri. Tarihsel bir anlatı olmanın çok ötesine geçerek çok katmanlı bir metine dönüşen bu kitap bu yanıyla eleştirmenlerin ve edebiyat araştırmacılarının epey ilgisini çekmiştir. İşin hoş yanı, kitabın ilginç bir serüven olarak da rahatlıkla okunabilmesidir. Kara Kitap (1990) Orhan Pamuk'un ABD'de geçen üç yılının ürünü olan kitap, büyük tartışmalar yarattı, yazarın en önemli ve 'tipik' yapıtı olarak akıllarda kaldı. Kara Kitap, Orhan Pamuk'un kendine has dil yapısının iyice belirginleştiği bir kitap. 'İstanbul'un sahne olduğu İslamcılık-Batıcılık, yerellik-evrensellik, modernlik-tarihin yükü çatışmalarını ortaya koyan, aynı zamanda bir turist rehberi gibi de okunabilen bir kitap... Kimilerine göre okunması pek kolay ve keyifli olsa da kimilerinin dilini, içeriğini kıyasıya eleştirdikleri kitap zamanında büyük gürültü kopartmıştı. Gerek bu tartışmaların etkisi gerekse o zamana kadar Türkiye'nin hiç görmediği bir anlatıma sahip olması kitabın büyük satış rakamlarına ulaşmasını sağladı. Bu tartışmaları daha da körükledi. Kitabın Fransızcası ona ünlü Prix France Culture Ödülü'nü kazandırdı. Kitapta çocukluk aşkı, arkadaşı, amcasının kızı, sevgilisi ve kayıp karısı Rüya'yı karlı bir kış günü İstanbul'da aramaya başlayan Galip'in hikayesi anlatılırken araya köşe yazarı Celal'in tuhaf hikayeleri girer... Yeni Hayat (1994) "Bir gün bir kitap okudum ve bütün hayatım değişti" cümlesiyle başlayan ve bu cümleyle ta-nınan, ünü bir anafor gibi yükselerek o yıllarda Türk edebiyatının en çok satan kitabı olma ünvanını kazanan bir roman. Okuduğu kitaptan fışkıran ışığa bütün hayatını veren, kitabın vaat ettiği 'yeni hayat'ın peşinden koşan kahraman hayat, çocukluk, ölüm, yazı, bayi toplantıları, taşra kentleri, yollar, otobüsler arasında savrulur durur. Yeni Hayat, tuhaf biçimde Pamuk'un hem en çok satan hem de 'en zor' olarak tanınan kitabıdır. Bu kitapla Pamuk'un Can Yayınları'ndan İletişim Yayınları'na geçişi, aldığı telif ücreti de çok konuşulmuştu. Benim Adım Kırmızı (1998) Orhan Pamuk'un ilk aşkı resime selam gönderdiği altıncı romanı. Orhan Pamuk'un "en renkli ve en iyimser romanım" dediği Benim Adım Kırmızı, 1591 yılında İstanbul'da karlı dokuz kış gününde geçiyor. Şeküre, oğulları Orhan ve Şevket'le birlikte (yazarın, ağabeyinin ve annesinin isimleri) dört yıldır savaştan dönmeyen kocasının yerine kendine yeni bir koca arar. O sırada babası tek tek eve çağırdığı saray nakkaşlarına Osmanlı Padişahı'nın gizlice yaptırttığı bir kitap için Frenk etkisi taşıyan resimler sipariş etmektedir, ama aralarından biri öldürülür... Orhan Pamuk'un 'minyatür sanatına ağıt' diye de nitelenen bu kitabı çok açık biçimde yine Doğu-Batı çatışmasına eğilir. Nilüfer Kuyaş'a göre yazarın romanda kendi kültürüyle iddia sahibi olmanın tadını çıkarttığı bu yapıtı Türkiye'de olduğu gibi dünyada da çok beğenildi, çok okundu. Orhan Pamuk bu kitabıyla Fransa'da Prix Du Meilleur Livre Etranger, 2002'de İtalya'da Grinzane Cavour ve 2003'te İrlanda'da International Impac-Dublin ödüllerinin sahibi oldu. Kar (2002) Yazarın "İlk ve son siyasi romanım" dediği kitap, Barış Ödülü'nü aldığı Frankfurt ile Kars kenti arasında geçen bir siyasi taşlama. Orhan Pamuk'un içine sürüklendiği siyasi tartışmaların ardından aralarındaki akrabalığı vurguladığı ünlü kahramanı Ka'nın romanı. Türkiye'nin küçük bir modelini kurduğu bu kitap ile Orhan Pamuk, Cumhuriyet'in neredeyse tüm temel çatışmalarını şiirsel bir dille tek kitapta topladı. The New York Times Book Rewiev tarafından 2004'ün en iyi 10 kitabından biri seçildi. Pamuk'un Türkiye'de 'billboard'lara çıktığı, sinema reklamları ile tanıtılan kitap reklam kampanyası ile de dikkat çekmişti... On iki yıldır Almanya'da sürgün olan şair Ka'nın yolu bir röportaj için Kars'a düşer. Ağır ağır ama durmaksızın yağan karın altında sokak sokak bu hüzünlü şehri ve insanlarını tanımaya çalışır. İşsizlerle dolu çayhaneler, kardan mahsur kalmış gezici bir tiyatro kumpanyası, türban direnişi yapan kızlar veya intihar eden kızlar, çeşitli siyasal gruplar ve Ka için bir aşk ve mutluluk vaadi vardır. Öteki Renkler (1999) Sadece Türkçe gazete ve dergilerde değil, yurtdışında yayımlanan edebi ve kültürel makalelerini bir kitapta toplamış Orhan Pamuk. Öteki Renkler adını verdiği bu kitapta kendi özel not defterlerinden yaptığı geniş bir seçmeyi de okurlarıyla paylaşıyor. Hatıralar ve Şehir (2003) Orhan Pamuk'un en yeni kitabı. Bir anı kitabı olmakla birlikte yer yer kurgunun sınırlarına girdiği de bilinen kitap, Orhan Pamuk'un İstanbul'un geçmiş zamanlarına yönelik son derece kişisel bir anlatısıdır. Gizli Yüz (1991) Ömer Kavur'un yönettiği, Zuhal Olcay, Rutkay Aziz, Sevda Ferdağ ve Fikret Kuşkan'ın başrollerde olduğu filmin Pamuk imzalı senaryosu kitap olarak da yayımlandı. Pamuk bu senaryoyu, Kara Kitap'taki bir hikayeyi geliştirerek yazmıştı