Altın Elbiseli Adam (Khan Uya)

[OguzHan]

Esik Kurganı (Issık Kurganı)
ve
Altın Elbiseli Adam (Khan Uya)



Kurgan Nedir?

Kurgan, Orta Asya'da ki eski Türk mezarlarına verilen ad.
Genelde devlet yöneticisi olanlar için yapılmışlardır. Kurganlar tahtalarla,
bazen de taşlarla çevrili mezar odalarının üstüne bir metre ile yetmiş metre
arasında toprak yığılmasıyla oluşturulur. Kurganlarda asıl mezar odası bazen
dikdörtgen, bazen kare veya oval olabiliyordu. Cesedin bulunduğu yere bazen
doğrudan ulaşılabiliyor bazen de bu oda altta yer alıyordu. Ceset odasının
döşemesi ağaç kütükleri ve kalastan yapılıyordu. Cesetlerin başı doğuya
çevrilmiş olur ve cesetler eşyaları ile birlikte kurganlara gömülürdü.
Kurgan'ın farklı bölgelerinde at cesetlerine de rastlanmıştır.
Bugüne değin bulunan en önemli kurgan Kazakistan'da ki Esik kurganı'dır:[1]
Esik Kurganı Esik (Issık, Issyk) Kurganı, İskitlere ait olduğu düşünülen bir kurgan.
Önemli kaynaklarda İskitlere ait olduğu iddiası kabul görür.
M.Ö. 5. yüzyıl'dan kalma olduğu sanılır. Kazakistan'da [2] Kazak arkeolog
Prof. Kemal Akişef[oğlu] tarafından gün ışığına çıkarılmıştır.[3]
2 milyon nüfusuyla Kazakistan'ın en büyük kenti konumundaki Almatı'nın
yaklaşık 50 kilometre doğusunda yer alan Esik (Issık) bölgesinde [4]
1969–1970 yıllarında, Kazak Bilimler Akademisi'nin, Tarih, Arkeoloji ve
Etnografya Enstitüsü'nün Arkeoloji bölüm başkanı Kemal Akişoğlu'nun
yönetiminde kazılan, Alma Ata şehrinin 50 Km. yakınındaki,
şimdiki Issık Kasabası'nda bulunan Esik Kurganı bir tesadüf sonucu
ortaya çıkarılmıştır.[5] 1970 yılında yol yapımı için başlatılan kazılar
sırasında iş makineleri büyük bir taş kütlesine rastladı. Bu engeli
ortadan kaldırmak için harekete geçen işçiler, bir müddet sonra
bunun sıradan bir taş kütlesi ya da kaya parçası olmadığını anladılar.
Ardından, resmî makamlara haber verildi ve inceleme için bölgeye
bir arkeolog heyeti gönderildi. Heyetin başkanı Kemal Akişev,
kazıları bizzat yönetti. Yapılan çalışmalar sonucunda büyük
bir kurgan (mezarlık) ortaya çıkarıldı ve bu kurgan içinden insanlık
tarihine ışık tutacak nitelikte çok sayıda eşya gün ışığına çıktı.[6]
Höyüğü açan arkeologlar muhteşem bir mezarla karşılaştılar.
Bu, bir lâhit değil, Mısır piramitlerindeki firavun odasını andıran,
her tarafı kapalı, süslü kayalarla yapılmış bir oda idi. Bu odayı itina ile
açtılar ve asıl şaşkınlık o zaman oldu. Çünkü, bu ölü odasının içi pırıl pırıl
altın eşya ile doluydu. Altın olmayan eşyalar da çoktu.[6]

Esik Kurganı Mısır Firavunu Tutankamon'un mezarından sonra dünyada
en çok altın bulunan mezardır.
Bekin Nur Muhammedov (tarihçi, 61 yaşında), “Ben bir Nayman'ım (Bir Moğol kabilesi).
Doğdum büyüdüm buralarda yaşarım.” diyor. “Az ileride bir fabrika var.
1969 yılında fabrikanın inşaatı devam ederken mezar ortaya çıkmış.
Tarihçi olduğum için gelip bakmamı istediler. Ben oraya vardım ve mezarı
ellerimle aralamaya başladım. Mezarların üzerindeki ağaçlar ateş görmüş
gibi yanmadan kül haline dönüyordu. Altın Elbiseli Adam çıktığında parıltısından
ve ışığından gözlerimiz kamaştı, bir süre bakamadık ona. Altın Elbiseli Adam'ın
yanında, üzerinde yazılar olan bir de tas vardı. Elindeki yüzüğü ben taktım.” [5]
Esik Kurganı'nın yapısı için şunlar söylenebilir: 7 metre derinliğindeki mezar
odasının üzeri toprak-taş yığınıyla kapatılmıştı. Bu oda, diğer Hun kurganlarında
olduğu gibi inşa edilmiştir. Kalın çam kütüklerinden yapılmış mezar odasının
ölçüleri 32 metre ebadındadır. Odanın derinliği ise 1.20 metredir.
Ancak, çam kütüklerinin içeriden yontularak düzleştirildiğini görüyoruz.
Araştırmacıların açıklamalarına göre mezar odasının ahşap strüktürü dışında
hazırlanmış ve sonra kazılan çukura indirilmiştir. Zeminden kurganın tepesine
kadar olan yükseklik 9 metreyi, kurganın üzerindeki suni tepenin çapı ise
60 metreyi bulmaktadır.[5]
Yapılan çeşitli araştırmalar, eserlerin bozkır kültürüne mensup Türk veya
en azından Türklerle akraba (ya da Türkleşmiş) bir kavim tarafından yapıldığına
işaret ediyor. Yazının Göktürk kitabelerinin alfabesine benzerliği ve eserlerin
mitolojik, ikonografik özelliklerinin Hun sanatına çok uygun oluşu nedeniyle,
özellikle Türkiyeli Türk araştırmacılar bunları Hun eseri olarak nitelendirmişlerdir.[5]

Kurgan'dan Çıkan Bazı Eşyalar



Açılan mezarın içinden dört bine yakın altın eşya çıkarılmıştır.6

Mezarda ele geçen çeşitli eşyalar arasında seramik kaplar, ahşap tabaklar,
2 gümüş kupa ve yazının üzerinde yer aldığı bir gümüş çanak ile başka birçok
obje vardır.7 18 yaşında olması gereken genç bir prense ait cesedin üzerindeki
altın zırh başlı başına bir sanat eseridir.[5]
Üç binden fazla madenî eşya, çeşitli küp, tabak ve çanaklar bu kazılar
sonucunda ortaya çıkarılmıştır. Literatüre "altın elbiseli adam" olarak
geçen ve 16 yaşlarında öldüğü tahmin edilen bir erkeğe ait cesedin
kalıntısı ise, bu kazılarda ortaya çıkarılan en önemli unsur konumundadır.[4]
Realistik süsleme sanatı bu kurganda da bulunmuştur. Eyer örtüleri, tahta eyerler
ve silahlar da bulunmuştur. Mezarın içerisinde bulunan yiyecek kalıntıları ve
bu yazıt topluluğun cenaze törenlerini ve ölümden sonra ki hayata olan inançlarını
göstermektedir.[2]





Altın Elbiseli Adam (Khan Uya, Issyk Warrior, Golden Cataphract Warrior)

Altın Elbiseli Adam Kazakistan'da Esik Kurganı'nda bulunmuştur.
İskitlerin eski çağdaki yaşayışları
hakkında fikir edinilebilir. Esik Kurganı Kazakistan'ın önemli bir hazinesi olma
konumundadır. Bu kurgan Sovyetler döneminde keşfedilmiştir. Altın Muharip'in
çıkarıldığı yerde çıkarılan İskit (saka) yazıtların da bu kişinin 18 yaşlarında bir prens
olduğu yazılmaktadır.[2]
Altın Elbiseli Adamın üzerinde bir kaftan, çizme ve başlık bulunmaktaydı ve bunların
hepsi de altınla kaplanmıştı. Kılıcı da yine altından yapılmıştı. Başlığının üzerinde
ise kuş tüyleri ile tuğlar bulunmakta ve tepesinde ise küçük bir keçi kabartması
yer almaktaydı. Yine başlığının yanı sıra elbisesinde ve kemerinde de at, koyun,
pars gibi hayvanların kabartmaları görülmekteydi. Altın Elbiseli Adama ait olduğu
tahmin edilen altın küpe ve yüzükler, ok, kama ile kamçı da kurgandan çıkarılanlar
arasında bulunmaktaydı.[4]
18 yaşında olması gereken genç bir prense ait cesedin üzerindeki altın zırhın başlı
başına bir sanat eseri olduğunu söylemiştik. Bu elbise tamamen saf altından
yapılmış ve mükemmel bir işçilikle yapılmıştır. Bu elbisenin özellikleri şöyledir:
Cesedin başında üzerinde altından yapılmış tasvirlerin aplike olarak yer aldığı
külah şeklinde bir başlık bulunmaktadır. Başlığın tepesinde de bir hayvan
heykelciği yer alır. Ayrıca ok uçları, altın yapraklar, dağ kıvrımları üzerinde
dünya ağacında kuşlar, aslan, dağ keçisi gibi mitolojik ve sembolik açıdan
önemli olan hayvan tasvirleri vardır. Başlığın önünde boynuzlu- kanatlı atlar
simetrik olarak yer almaktadır. [5]



Zırh gömlek, eşkenar dörtgenler şeklinde birleşen parçalardan oluşur.
Eşkenar dörtgenlerin bir tarafında üçgenimsi yaprak şekilleri vardır.
Kolların üst kesimlerinde ve yenlerinde aslan başları bulunmaktadır.
Yaka çevresinden aşağıya inen ve etekte de devam eden şerit de aslan
başlarından oluşmaktadır. Deri kemer üzerinde altın aplike kemer plakalarında
hayvan tasvirleri bulunmaktadır. Kemer levhalarında dizleri büyük,
boynuzları arkaya doğru uzanan geyik tasvirleri, üsluplaşmış aslan başları
bulunmaktadır. Cesedin giydiği pantolonu ve çizmesinin yukarı taraflarıyla
dizleri de altından süslüdür.
Prensin sol tarafında kını altınla kaplı hançeri bulunmaktadır. Sağ tarafında da
kemerine altınla bağlanmış iki tarafı keskin bir kılıcı bulunmaktadır. Onun ayrıca
yine altın kaplı bir kamçısı da ele geçirilmiştir. Hançerin kabzasında ve kınında da
hayvan tasvirleri yer alır. Aynı husus kılıç için de geçerlidir. [5]




Kurganda üç binden fazla altın eşya, seramik küpler, tahta tabaklar,
iki gümüş çanak bulunmuştur. Gümüş çanak içinde Kharosthi alfabesinin
örnekleri görülmektedir. [2]
Bu yazı, Orta Asya tarihi ve medeniyetine ışık tutan, yeni boyutlar kazandıran
bir belgedir.
Kurgandan çıkarılan bir de belli bir kısmı kırılmış gümüş bir kadeh vardı ki,
bu kadeh diğer her şeyden daha fazla önem arz ediyordu. Kadehin üzerinde
Göktürk harflerine benzeyen 24 [Wikipedia kaynaklarında 26] harften oluşan
bir metin yazılmıştı. [4] Bu yazı, Orta Asya tarihi ve medeniyetine ışık tutan,
yeni boyutlar kazandıran bir belgedir. [2] Kazak Tarihçi Prof. Dr. Olcas Süleymanof'un
[1] okuduğu yazının anlamı şudur:
"Bu tekne üzümden yapılan şarapları taşımalı, pişmiş yemekler eklendi, çok fazla,
ölümlü için, pişmiş taze yağ da üzerine eklendi".
"Tiğin 23'ünde oldu, Esik halkının başı sağ olsun" [2]
Bazı araştırmacılar bu yazıyı "Khan Uya üç otuzı (da) yok boltı. Utugsi tozıltı."
yani "Tigin, 23'ünde öldü. Esik halkının başı sağ olsun." şeklinde okudular.
Dolayısıyla, yazının Türkçe olduğunu ve kurganın da Türklere ait olduğunu
savunmuşlardı.

Her ne kadar bahsi geçen yazının Türkçe olup olmadığı konusunda kesin
karara varılmamışsa da, Türkçe olması durumunda Türk yazı dilinin, ya da diğer bir
deyişle Göktürkçenin geçmişinin miladın öncesine kadar dayanacağı muhakkaktır.

Ayrıca, başlığın tepesinde konumlandırılmış keçi kabartması da kurganın
Göktürklerle ilgili olabileceği ihtimâlini akla getirmektedir. Zira, Göktürk
hanedanlığının arması keçidir ve her hanedan üyesinin mezarının üzerinde
keçi arması yer almaktadır.[4]
Hatice Şirin'e göre ise, Göktürk yazı sistemi şimdilik bilinmeyen bir tarihte
Türkler tarafından kullanılmaya başlanmıştır. Türk damgalarının ve ideogramlarının
gelebileceği en ince ve ekonomik noktayı gösteren Göktürk yazılı ilk metin örneği,
M.Ö. IV.- V. yüzyıllara ait olduğu tespit edilen Esik Kurganı'ndan çıkarılan
gümüş bir çanağın içine kazılmıştır; ancak bu yazının bilim ölçütlerine uyan
bir okuma denemesi henüz yapılamadığından, 687- 692 yıllarına tarihlendirilen
Çayr kitabesi, Göktürk yazılı en eski metin olarak kabul edilmiştir.[5]

Kurganda, tüm bu sayılanların hâricinde binlerce altın ya da altın olmayan
irili ufaklı obje de yer almaktadır. Tüm bunlar M.Ö. 5. yüzyılda varlığını sürdürmüş,
gelişmiş bir medeniyetin kurulu olduğunun ispatıdır. Bazı tarihçi ve araştırmacılara
göre bu medeniyeti oluşturanlar ve kurganın sahipleri, Türk olarak kabul edilen
Sakalardır.

Aynı bölgede kazılar hâlen devam etmektedir. Tüm bu kazıların sonucunda pek çok
mezara daha rastlanılmıştır. Her ne kadar bir kısmının içi hırsızlık sonucunda boşaltılmışsa da,
günün birinde çok daha önemli ve tarihe ışık tutacak nitelikte unsurlar çıkabilme ihtimâli yüksektir.
Esik dolaylarında kazılar devam etmektedir. Daha büyük ve başka mezarlar da bulunmuştur.
Fakat bunların soyulduğu, değerli eşyaların çalındığı, mezarların bomboş bırakıldığı görülmüştür.
Bununla beraber taş lahitler, yontmalar, çeşitli buluntular, aydınlatıcı belge niteliğindedir.

Esik höyüğünde bulunan altın elbise ve diğer eşyalar halen Alma-Ata müzesindedir.



[Üye Olmadan Linkleri Göremessin! Üye Olmak İçin Tıkla...]