İzmir'in İşgali

[PySSyCaT]

İzmir'in İşgali, I. Dünya Savaşı sonrasında Paris'te toplanan uluslararası barış konferansının kararıyla İzmir kentinin 15 Mayıs 1919'da Yunanistan tarafından işgali. 9 Eylül 1922'de Türk ordusunun kente girmesiyle sona ermiştir.

İzmir kenti ile birlikte Ayvalık, iki kent arasındaki sahil şeridi, Çeşme yarımadası ve Belkahve'ye kadar İzmir'in hinterlandı da işgal edilmiştir. 1920 Nisan'ından sonra Yunan ordusu İzmir'den harekete geçerek, Bursa, Eskişehir, Kütahya ve Afyon'a kadar Batı Anadolu'nun büyük bir bölümünü de işgal altına almıştır.



İşgal Kararı

İzmir'in işgali düşüncesi 1919'un Şubat ortalarında Yunanistan başbakanı Venizelos'un önerisiyle, İngiltere başbakanı Lloyd George tarafından ortaya atıldı. ABD başkanı Wilson bu öneriye önce kesinlikle karşı çıktı, ancak 25 Mart dolayında daha esnek bir tavrı benimsedi. 7 Mayısta İngiltere, ABD ve Fransa, Yunan donanmasının İzmir'e gönderilmesinde hemfikir oldular. Karar 15 Mayısta uygulandı.




İşgalin statüsü



Yunan işgali, Türk barış antlaşmasının imzalanmasına kadar sürecek bir güvenlik tedbiri olarak sunulmuştur. (I. Dünya Savaşı sonunda imzalanan Mondros Ateşkes Antlaşması'na göre, barış imzalanıncaya kadar müttefik devletlere gerekli gördükleri limanları ve stratejik noktaları işgal etme yetkisi verilmişti.) İzmir Yunanistan'a ilhak edilmemiş, Yunan askeri kontrolü altında bir Türk vali tarafından yönetilmiştir.

10 Ağustos 1920'de imzalanan Sevr Antlaşması uyarınca İzmir ve Ayvalık beş yıl süreyle Yunan işgali altında Osmanlı egemenliğinde kalacak, bu sürenin sonunda hangi devlete katılacaklarına ilişkin plebisit (halkoylaması) yapılacaktı.

Türk ve dünya kamuoyu işgali, Türk ulusuna yönelik bir hakaret ve nihai Yunan ilhakına yönelik bir adım olarak değerlendirmiştir.


İşgale yönelik eleştiriler



İzmir'in Yunanlılarca işgali fikri Batı dünyasında birçok siyasetçi ve asker tarafından şiddetle eleştirildi. Barış Konferansındaki ABD delegasyonunun resmi raporuna göre,

“ ...ekonomik açıdan bakıldığında Küçük Asya'nın batısındaki kıyı şehirlerinin İç Anadolu'dan ayrılması insafsızca bir darbe olacak ve Türk İmparatorluğu kendisini denize bağlayan doğal çıkışlardan kopacaktır. ”


Winston Churchill sonradan İzmir'in işgalini şöyle değerlendirmiştir:

“ "Wilson, Lloyd George, Clemenceau ve Venizelos gibi aklını, ihtiyatını ve tecrübesini yaşam karşısında sınamış seçkin devlet adamlarının Paris'te nasıl olup da böylesine acele ve ölümcül bir adım atabildiklerini halen anlayabilmiş değilim. ”




İşgalin gerekçeleri


İşgalin en büyük gerekçesi hazırlanan sahte raporlarla bölgedeki Rum sayısının Türk sayısından fazla olduğudur ve bu bölgenin Yunanlara verilmesinin kararlaştırılmasıdır. ABD başkanı Wilson buna önce karşı çıksada sonradan daha yumuşak bir tavır göstermiştir.

[PySSyCaT]

Mondros Bırakışması'ndan, sonra ingil*tere, Fransa ve italya arasında paylaştırı*lan Osmanlı Devleti'nin Ege Bölgesi'nde Yunanlılar ırkdaşlarının yaşadığını öne sü*rerek, buralarda hak öne sürdü. Ocak 1919'da başlayan Paris Barış Konferansı'nda izmir ve yöresinin Yu*nan mandasına verilmesi kabul edil*di. 12 Mayıs 1918 günü bu karar ya*yımlandı. Yunanistan bu karar üzerine Larissa tümenini hemen harekete geçirdi, in*giliz filosunun desteğinde Yunan gemile*ri 14 Mayıs'ta izmir Körfezine girdi, izmir Valisi Ali Nadir Paşa ingiliz filo komutanı Calthorpe'un isteğine uyarak, Mondros Bırakışması'nın 7. maddesi uyarınca ve Ba*bıâli'nin (istanbul hükümetinin) bilgisi ol*madan, direnmeden kenti işgalcilere bıraktı. 15 Mayıs'ta Yunan Birlikleri Pasa*port ve Punta (Alsancak)'dan karaya çık*tılar. Hasan Tahsin adlı gazetecinin Yunan ' işgaline karşı ilk derinişi Yunanılar'a işgalin zor gerçekleşeceğini ve İzmir'de durama*yacaklarının ilk işareti olarak 15 Mavıs 1919'da gösterildi. Nitekim 9 Eylül 1922'de Yu*nanlılar İzmir'i kaçarak terkettiler.