Türk destanlarının nitelikleri

[ÇiNgEnE]

TÜRK DESTANLARININ NİTELİKLERİ

Her millet destan sahibi değildir. Destan sahibi olmak için bir milletin tarihin en eski dönemlerinde yaşamış olması gerekir. Ayrıca o millet zengin bir geçmişe de malik bulunmalıdır. Ancak böyle bir geçmiş unutulması mümkün olmayan olağanüstü hadiseleri sinesinde barındırabilir. Türk milleti bu nitelikleri taşıdığı için bahtiyar bir millet sayılır. Türk destanlar arasında millî motifler bakımından özellikle dikkat çekenler:

1. Oğuz Destanı

2. Bozkurt Destanı

3. Ergenekon Destanı

4. Göç Destanı

Oğuz Destanı Hunlar; Bozkurt ve Ergenekon destanları Göktürkler; Göç Destanı Uygurlar dönemlerine aittir. Oğuz Kağan Destanı'ndaki Oğuz Han'ın büyük Hun hükümdarı Mete olduğu genellikle kabul edilmektedir. Destan Mete'nin diğer kavimler ve devletler üzerine yaptığı seferleri anlatmaktadır. Bozkurt Destanı'nda düşman baskınına uğrayan Aşına boyundan bir tek çocuğun kurtuluşu ve bu boyun kurtulan çocuk sayesinde varlığını devam ettirişi dile getirilmektedir. Ergenekon Destanı ise düşman karşısında kırılan Göktürklerden sadece iki prensin sağ kalışı; bunların kadınlarıyla birlikte tutsaklıktan kurtuluşu ve "Ergenekon" adını verdikleri insan ayağı değmemiş bir yere sığınışları ifade edilmektedir. Göktürkler burada dört yüz yıl yaşayıp çoğalmışlardır. Sonunda ayrılan o kadar artmıştır ki Ergenekon'dan çıkış yollan aramak zorunda kalmışlardır. Demirden bir dağı eritip kendilerine yol açmışlar kağanlı ve illi bir topluluk haline gelip düşmanlarını yenerek öclerini almışlardır. Göç Destanına gelince: Bu destanda ülkedeki kutsal sayılan bir kayanın Çinlilere verilmesi üzerine uğranılan felaketler bunun sonucunda büyük bir göç hareketinin başlaması ve yeni bir yurt edinilmesi hikaye edilmektedir. BOZKURT Bu dört destandaki ortak ve temel motif "Bozkurtur. Bozkurt seferleri sırasında Oğuz Han'a yol gösterip kılavuzluk yapmış Oğuz Han'ın orduları bu sayede zaferler kazanılmıştır. Bozkurt Destanı'nda ayakları ve kollan kesildiği halde hayatta kalan genci dişi bir kurt besleyip yaşamasını sağlamış yeni bir düşman baskınında bu genci deniz aşın bir yere Altay Dağları'na kaçınp kurtarmıştır. Dişi kurt gençle evlenip on oğlan doğurmuştur. Bu çocukların büyüyüp çoğalması ile Aşına boyu eriyip gitmekten kurtulmuştur. Hükümdar olan Aşına kurdun hatırasını unutmadığını göstermek için çadırının önüne kurt başlı bir bayrak diktirmiştir. Ergenekon Destanı'nda da Bozkurt demir dağı eritip çıkan Türklere yol göstermektedir. Çıkıştan sonra Türklerin ilk hükümdarı da Börteçene (Bozkurt) adını almıştır.Göç Destanı'nda ana yurtlarından ayrılmak zorunda kalan Uygurlara göç sırasında bir Bozkurt yol göstermektedir Bu destanlarda Bozkurt'un şu temel nitelikleri öne çıkmaktadır:

1. Neslin devamım sağlamak

2. Türklere rehberlik etmek

3. Türkleri felaketlerden kurtarmak.

Unutmamak gerekir ki bir milletin yüz yıllarca tarih sahnesinde kalabilmesi ancak bu sayede mümkün olabilir. Yani bir millet varlığını sağlam ve diri olarak muhafaza edebilmeli millî bir rehbere sahip olabilmeli ve başına gelecek her felaketten kurtulmasını bilebilmelidir. Türk destanlarındaki ışık kutlu dağ Bozkurt gibi motifler hiç şüphesiz birer semboldür. Bozkurt hayatiyetin millî rehberin kurtuluşun (hür ve bağımsız yaşamanın) sembolü olmuştur. Yine kolayca tahmin edilebilir ki tarih öncesi ve sonrası pek çok millî kahraman Bozkurt sembolü ile temsil edilmiştir. "Aşına'nın hem Bozkurt anlamına gelmesi hem de Hun ve Göktürk hükümdarlık ailesinin adı olması tesadüf değildir.Bozkurt'tan türemiş olmak inancı Türklere uzun çağlar boyunca büyük bir gurur itimat emniyet ve geleceğe güvenle bakma duygusu vermiştir. Yine Türklerin dar zamanlarında millet hayatında büyük etkisi olacak hareketlere girişileceği Bozkurt onlara yol göstermekte eşi bulunmaz şekilde rehberlik etmektedir. Türk'ün başı çok sıkıştığı zaman Bozkurt'un meydana çıkarak onu kurtarması evladı üzerine şefkatle eğilen bir anababa duygusunu hatırlatacak ölçüde derin bir mana taşımaktadır. Sanki Bozkurt manevî bir filemden Türk milletinin akıp giden hayatını devamlı olarak takip etmekte ve çaresiz kalındığı zaman ortaya çıkarak onlara yol göstermektedir. Bütün bunların gösterdiği gibi milletin büyümesi güçlenmesi ve yayılması için takibi gereken metodları destanlar maddî unsurlarla ifade etmektedir. "Bozkurt" bu unsurların biri ve en önemlisidir. Eğer Birinci Dünya Savaşı'ndan sonra Türk topraklarının işgaline karşı girişilen Millî Mücadele destan çağlannda cereyan etmiş olsaydı Kurtuluş Destanı'nda mutlaka bir "Bozkurt” motifi bulunacaktı. Mustafa Kemal Paşa Anadolu'ya çıkışından itibaren Millî Mücadele'nin öncüsü ve en baştaki teşkilatçısı olmuş bu niteliği ile bir "rehber" vazifesi görmüştür. Daha sonra Büyük Zafer'in kazanılması ve istilacı düşmanın denize dökülmesi ile "kurtarıcı" (müncî) durumuna yükselmiştir. Nihayet inkılapları ile çağdaş ileri milliyetçi Türk nesilleri yetiştirme gayreti onun Türk milletinin bekasını sağlamaya yönelik amacını göstermektedir. Kendisine teklif edilen soyadları arasından "Atatürk'ü seçmesi ise onun gelecekteki Türk nesilleri tarafından "ata" olarak anılma arzusunun işaretidir. Böylece rehber kurtarıcı ve ata niteliklerini kendisinde birleştirmiştir. Bu sebepledir ki bazı yabancı mualifler tarafından derin bir sezgi ile "Bozkurt" olarak isimlendirilmiştir. Burada Türkçülüğün aslî unsurlarını hatırlayalım. Bu unsurlar birlik ve bütünlük hür ve bağımsız yaşamak Türk varlığının gittikçe güçlenerek sonsuza kadar devam ettirilmesi azim ve iradesi başka bir deyişle millî ülküsüdür.Şu halde "Bozkurtta sembolleşen düşüncelerle Türkçülüğün hedefleri tam bir ayniyet içinde bulunmaktadır. Bunun içindir ki Bozkurt aynı zamanda Türkçülüğün de sembolü olmuştur.Sonuç olarak Bozkurt Türk destanlarındaki müstesna mevkii kadar Türkçülük tarihinde de seçkin bir yere sahiptir.