Yoksulluk Ve Sokak çocuklari

[AngyaL]

YOKSULLUK VE SOKAK ÇOCUKLARI

Yusuf Ahmet KULCA, pedagog-gazeteci- Umut Çocukları Derneği Başkanı


Ümran Korkmazlar-ORAL, doç. Dr. Pedagog-psikolojik danışman, İstanbul Tıp Fakültesi Çocuk Ruh Sağlığı ve Hastalıkları A.D. öğretim üyesi

Özet

Sokak çocukları sorunu, çocuk ve ergen sorunları içinde araştırılması ve çözülmesi en güç olanlardan biridir. Araştırmalar, sokaktaki çocukların yoksulluk ve şiddetin yoğun olduğu ailelerden geldiğini göstermektedir.



Yoksul bir ailede doğmak, çocuklar için pek çok olanaktan yoksun olmanın yanı sıra, okula gitmek yerine erken yaşta çalışmaya başlamak anlamına da gelmektedir. Sokakta çalışan çocuklar okula devam edememekte, sigaraya- uyuşturucuya alışma, kolay yoldan para kazanma, suça yönelme, dışlanma, aşağılanma, şiddet gibi tehlikelere maruz kalmakta, sokakta yaşayan bir konuma gelebilmektedirler.



Son yıllarda Ülkemizde, sokakta yaşayan çocuk ve gençler için çeşitli projeler geliştirilmektedir. Bir sivil toplum örgütü olarak Umut Çocukları Derneği de çeşitli projeler

yürütmektedir. Bakırköy Umut Çocuk Evi’nde kayıtlı 63 çocuk ve gencin sokağa düşme nedenleri arasında yoksulluk başta gelmektedir. Tümü yoksul ailelerden gelen bu çocukların % 68’inin anne-babası hayattadır, % 24’ünün anne-babası ayrılmış, % 4’ünün annesi evden kaçmış, %4 ‘ünün anne-babası yoktur. Gerek ailelerinin, gerek kendilerinin eğitim düzeyleri de düşüktür.



Yoksulluk, çocukların sokağa düşmesinde en önemli etkenlerden biridir. Sokak çocuklarının rehabilitasyonlarındaki güçlükler, ailenin yoksulluğuna bağlı pek çok sorunun da durumlarına eşlik etmesinden kaynaklanmaktadır.



Anahtar kelimeler: Yoksulluk, sokak çocukları, sokakta çalışan çocuklar, Umut Çocukları Derneği, rehabilitasyon.







Sokak çocukları sorunu, çocuk ve ergen sorunları içinde araştırılması ve çözülmesi en güç olanlardan biridir. Son yıllarda gerek az gelişmiş, gerekse gelişmekte olan ülkelerde ekonomik, sosyal, politik teknolojik etkilerle risk altındaki ailelerin yaşam koşulları olumsuz etkilenmekte, yoksulluk artmaktadır. Bu konudaki araştırmalar, sokaktaki çocuk ve gençlerin yoksulluk ve şiddetin yoğun olduğu ailelerden geldiğini göstermektedir.

[AngyaL]

Çeşitli sokak çocuğu tanımları içinden Avrupa Konseyi Sokak Çocukları Çalışma Grubunun da benimsediği tanıma göre “Sokak Çocukları 18 yaşın altında bulunan ve kısa/uzun süredir sokak ortamında yaşayan, oradan oraya başıboş mayın gibi dolaşan, kendi arkadaş grupları arasında ve sokakta ilişkilerini sürdüren, ana-baba, öğretmen, sosyal hizmet uzmanı gibi kendilerinden sorumlu yetişkinlerle ya çok az ilişkisi olan veya hiç ilişkisi olmayan çocuklardır”.
Sokak çocukları, 24 saat sokakta yaşayan, ailesiyle ilişkileri kopuk olup geçimini sokaktan sağlayan, zaman zaman suça bulaşıp, zaman zaman tiner bali gibi uçucu maddeler kullanan ya da bunlara gereksinim duyan, sokağın özgür ortamını mekan edinen çocuklardır. Bu çocukların aile , okul, çocuk kurumları gibi kendine karşı sorumluluğu olan kişi ya da
kurumlarla hemen hemen hiç temasları bulunmamaktadır. Çeşitli nedenlerle evden kaçmış, aile ve toplumla bağları tamamen kopmuş olan bu çocuklar komünler halinde, kendilerine özgü kurallarıyla köprü altı yaşamını seçmiştir. Yaşamları için sokak onların 24 saatlik meskenleridir. Bu çocuk ve gençler sokakta, şiddet, fiziksel ve cinsel istismar, başkaları tarafından suç işlemeye zorlanmak, yanma-yaralanma, kronik-tehlikeli bulaşıcı hastalıklara yakalanmak, bakımsızlık sonucu oluşan sendromlar, kaçırılma, öldürülme gibi tehlikelerle iç içe yaşarlar.

Sokakta çalışan çocuklar ise, ailesinin geçimine katkıda bulunmak yada kendi masraflarını karşılamak için günün bir bölümünde sokakta çalışan çocuklardır. Mendil, sakız, su, kart satanlar, ayakkabı boyacılığı yapanlar, kırmızı ışıkta araba camı silenler, sabit noktalarda dilencilik yapanlar buna örnektir. Genelde tiner, bali ve benzeri madde bağımlılıkları yoktur. Bu çocukların aile ilişkileri bir şekilde sürmektedir.

Yoksul bir ailede doğmak, çocuklar için pek çok olanaktan yoksun olmanın yanı sıra, okula gitmek yerine erken yaşta çalışmaya başlamak anlamına da gelmektedir. Sokakta çalışan çocuklar okula devam edemedikleri gibi, sigaraya- uyuşturucuya alışma, kolay yoldan para kazanma, suça yönelme, dışlanma, aşağılanma, şiddet gibi tehlikelere de maruz kalmakta, sokakta yaşayan bir konuma gelebilmektedirler.

Yapılan çalışmalarda, dünyada risk altındaki çocukların özellikleri aşağıdaki gibi sıralanmaktadır:
•1 milyar çocuk yoksulluk içinde yaşıyor.
•300 milyon çocuk evsiz yaşıyor.

[AngyaL]

•140 milyon çocuk ilkokula gitmiyor.
•7 milyon çocuk mülteci.
•5-14 yaş grubunda 270 milyon çocuk çalışıyor, bunların 150 milyonunu sağlıksız ve ağır işlerde çalıştırılıyor.
•2010 yılında 1 milyon çocuk AİDS olma tehlikesi altında.

Türkiye’de risk altındaki çocukların özellikleri şu şekilde sıralanabilir:

•9 milyon 300 bin çocuk yoksulluk içinde yaşıyor.
•Korunmaya muhtaç çocuk sayısı 700 bin.
•7-18 yaş arasında okula gitmeyen çocuk sayısı 8 milyon 120 bin.
•Her gün ortalama 107 çocuk ölüyor.
•Çocukların % 72 sinin ana-baba ,%22 si öğretmen tarafından şiddete maruz kaldığı,

Kesin sayı bilinmemekle beraber, İstanbul’da 2000, Türkiye’de 6000 sokak çocuğu olduğu tahmin edilmektedir. Son yıllarda ülkemizde sokak çocuklarının rehabilitasyonu için resmi ve gönüllü kuruluşlar işbirliğine girmiş, çeşitli projeler geliştirilmiştir. İstanbul’da sokakta yaşayan ve çalışan çocuklarla ilgili projeler şu şekilde sıralanabilir:

§Ağaçlı Çocuk ve Gençlik Merkezi,
§AMATEM
§Ayvansaray Çocuk Koruma İstasyonu,
§Bakırköy Umut Çocukları İlk adım İstasyonu,
§Beyoğlu 75.Yıl Çocuk ve Gençlik Merkezi,
§Florya Çocuk ve Gençlik Merkezi,
§Galatasaray Umut Çocukları Eğitim ve Kültür Merkezi
§İstanbul Valiliği Rotary Çocuk Evi,
§Küçük Bakkalköy Umut Çocukları İlkadım İstasyonu,
§Taksim Çocuk Evi,
§UMATEM,
§Umut Çocukları Çamaşırhane Projesi,
§Vakıfbank Umut Çocukları İlköğretim Okulu,
§Yeldeğirmeni Çocuk ve Gençlik Merkezi.

[AngyaL]

Bir sivil toplum örgütü olarak Umut Çocukları Derneği de çeşitli projeler yürütmektedir. Bakırköy Umut Çocuk Evi’nde kayıtlı 63 çocuk ve gencin sokağa düşme nedenleri arasında yoksulluk başta gelmektedir. Tümü yoksul ailelerden gelen bu çocukların % 68’inin anne-babası hayattadır, % 24’ünün anne-babası ayrılmış, % 4’ünün annesi evden kaçmış, %4 ‘ünün anne-babası yoktur. Gerek ailelerinin, gerek kendilerinin eğitim düzeyleri de düşüktür.



Sokakta başlarından geçen en kötü olayın ne olduğu sorulduğunda, %40’ı dayak, %24’ü polisin kötü davranması, %20’si cinsel taciz, %12’si bıçaklanma olduğunu, %28’i başlarından kötü bir şey geçmediğini söylemişlerdir. Sokaktayken geçimlerini para isteyerek (%74), hırsızlık yaparak (%20), geçici işlerde çalışarak (%2), tiner satarak (%4) sağladıklarını anlatmışlardır. Gençlerin %60’ı sokakta dışlanıp, hor görüldüklerini, %52’si çok kötü davranıldığını, %20’si bazı kişilerin iyi davrandığını belirtmişlerdir. Sokaktaki tehlikelerin dayak (%56), bıçaklanma (%32), cinsel taciz (%24), gasp (%32) olduğunu söylerken, %12’si sokakta tehlike yok demişlerdir.

Sokaktaki şiddete karşı durabilmek ve dayak yediklerinde acı hissetmemek, sokaktaki soğuğa dayanabilmek, yaşadığı zorluklara karşı bedensel ve duygusal güç oluşturabilmek yani kendilerini güçlü ve cesaretli hissedebilmek , halüsinasyonlar görüp güzel şeyler hayal edebilmek, utanma duygularını yok ettiği için rahatlıkla başkalarından yemek isteyip, dilenebilmek ve özgürce konuşabilmek için uçucu maddelere gereksinim duyarlar. Bunun dışında, sokaktaki grupların ortak yaşam biçimine ayak uydurarak gruba kendini kabul ettirebilmek, tiner-bally gibi maddelerin ucuza kolayca bulunabilmesi de diğer başka etkenlerdirGençlerin % 44’ü ortalama 5,7 yıl süreyle tiner, bally gibi maddeler kullandıklarını söylemişlerdir